COLUMN | Ondervoeding en obesitas lijken elkaars tegenpolen: te weinig versus te veel, tekort tegenover overvloed. In het publieke debat worden ze ook zo behandeld: ondervoeding is triest, obesitas is eigen schuld. Maar wie beter kijkt, ziet dat ze vaak uit dezelfde bron voortkomen. En daarover blijft het opvallend stil in het coalitieakkoord.
Ondervoeding is allang geen marginaal probleem meer. Het gaat niet om lege magen alleen, maar om tekorten aan eiwitten, vitamines en energie. Bij ouderen die maaltijden overslaan, bij kinderen die vooral goedkope calorieën binnenkrijgen, bij gezinnen die moeten kiezen tussen eten en andere rekeningen. Tegelijkertijd groeit obesitas en vaak bij dezelfde mensen. Niet ondanks armoede, maar dankzij armoede.
Dat is de paradox waar beleid geen raad mee weet. Calorieën zijn goedkoop, echt eten niet. Suikerrijke, sterk bewerkte producten vullen snel en kosten weinig. Verse groenten, fruit, vis: dat kost geld én tijd. Wie het druk heeft of onder druk leeft, eet niet ongezond uit onwetendheid, maar uit gemak en soms uit noodzaak. Ondervoeding en obesitas zijn zo twee kanten van dezelfde sociale ongelijkheid.
In het coalitieakkoord lezen we over gezonde leefstijl en eigen verantwoordelijkheid. Alsof gezond eten een kwestie van motivatie is. Alsof de supermarkt voor iedereen hetzelfde aanbod heeft en de dag voor iedereen evenveel uren telt. Het is een comfortabele gedachte: als het misgaat, ligt het aan het individu. Het systeem hoeft niet ter discussie te staan.
Maar die framing heeft gevolgen. Ondervoeding wordt gemist omdat het vaak onzichtbaar is. Obesitas wordt veroordeeld omdat het zichtbaar is. Beide leiden tot hogere zorgkosten, lagere arbeidsdeelname en slechtere onderwijskansen. Preventie zou logisch zijn, maar blijft een sluitpost.
Preventie moet daarom wél collectief en concreet worden aangepakt. Subsidies op verse groenten en fruit, voedzame en gevarieerde schoolmaaltijden, hogere belastingen op ongezonde producten en striktere regulering van de voedselomgeving. De suikertaks is een begin, maar een brede voedselwet is geen overbodige maatregel. Wat nog ontbreekt, is het besef dat gezond voedsel geen luxe is, maar basisinfrastructuur: net zo essentieel als wonen en zorg. Zolang gezond eten wordt gezien als individuele keuze in plaats van collectieve verantwoordelijkheid, dweilen we met de kraan open. Campagnes bestrijden symptomen, maar niet de oorzaken. Een coalitieakkoord laat zien wie we beschermen en wie we laten vallen. Zolang ondervoeding en obesitas los van elkaar worden gezien - of helemaal niet - blijven ze groeien. Samen. En in stilte.
Dr. Lizette Oudhuis is Lector Healthy Food & Nutrition aan de Hanze in Groningen en lid van het Lectorenplatform Voedsel, Voeding & Gezondheid
Deze column stond in Voeding Nu 2 (2026).