De winnende recept-ideeën voortgekomen uit het project Mbo-student in Actie voor Plantaardig voedsel (MAP).
WETENSCHAP | Jongeren kunnen de eiwittransitie versnellen. Tijdens het project Mbo-student in Actie voor Plantaardig voedsel (MAP) ontwierpen mbo-studenten interventies die duurzamer en gezonder eetgedrag in hun generatie stimuleren. Professionals beoordeelden de meest kansrijke ideeën.
De eiwittransitie vraagt om gedragsverandering. Het is zowel economisch als ethisch relevant om deze bij jongeren te laten beginnen. In deze levensfase worden eetgewoonten gevormd en waarden ontwikkeld die het latere voedingsgedrag bepalen.1 Het zich snel ontwikkelende brein maakt jongeren bovendien vindingrijk en creatief, wat waardevol is bij het aanpakken van complexe maatschappelijke vraagstukken zoals de eiwittransitie.2 Literatuur over challenge-based learning laat zien dat jongeren meer leren én gemotiveerder raken wanneer zij actief worden uitgedaagd om zelf oplossingen te bedenken.3 Door jongeren niet alleen als doelgroep, maar ook als mede-ontwerpers van oplossingen te betrekken, ontstaat een leer- én veranderproces dat hun stem serieus neemt en daadwerkelijk bijdraagt aan duurzame, gezonde voedselkeuzes.4
Mbo-challenges
Figuur 1. Overzicht van mbo-challenges.
(© studenten mbo)
In het eerste deel van het project Mbo-student in Actie voor Plantaardig voedsel (MAP) is onderzocht hoe mbo-studenten staan tegenover plantaardig voedsel.6 Tijdens het tweede deel van dit project is gekozen voor een challenge-based aanpak. Verspreid over Nederland gingen zeven mbo-scholen de uitdaging aan: 302 mbo-studenten ontwierpen, in co-creatie met hbo-studenten en/of docenten, interventies die de eigen peergroep - andere mbo-studenten - stimuleren tot duurzamer en gezonder eten (zie figuur 1). In totaal leverden de mbo-challenges veertig interventie-ideeën op in zeven categorieën (zie tabel 1).
Tabel
(© studenten mbo)
Beoordeling professionals
Om de eiwittransitie te versnellen, is inzicht nodig in welke interventies daadwerkelijk kansrijk zijn om het eetgedrag van jongeren te veranderen. De uitdaging ligt in het vinden van interventies die niet alleen inspireren en aansluiten bij de doelgroep, maar ook uitvoerbaar, opschaalbaar en effectief zijn. Om dit te bepalen, werd een multi-criteria-analyse uitgevoerd op de veertig interventie-ideeën die tijdens de mbo-challenges zijn ontwikkeld. Een multi-criteria-analyse is een wetenschappelijke analysemethode die helpt gegevens te ordenen en kan daarom dienen als ondersteuning bij beslissingen.7
In een iteratief proces met professionals uit het onderwijs (mbo en hbo), onderzoek en maatschappelijke organisaties (zoals het Voedingscentrum, Jong Leren Eten, JOGG en provinciale en gemeentelijke overheden) zijn zeven beoordelingscriteria opgesteld en voorzien van een weging (zie kader): bereik (weging 10%); effect op plantaardig eetgedrag (30%); effect op gezondheid (10%); levensduur van het effect (10%); haalbaarheid (20%); opschaalbaarheid (10%) en aansluiting bij jongeren (10%). Vervolgens beoordeelden negen professionals elk een deel van de 40 interventie-ideeën op deze criteria. Geen enkele professional beoordeelde een challenge waar hij/zij zelf bij betrokken was.
De analyse liet zien dat vooral receptideeën hoog scoorden (figuur 2). Deze waren het meest concreet uitgewerkt en werden vooral hoog gewaardeerd op hun bijdrage aan plantaardig eetgedrag. De top vijf van andere interventietypen is weergegeven in figuur 3. Wellicht kan juist een combinatie van verschillende interventie-ideeën het meest effectief zijn. Bijvoorbeeld een nieuw kantineconcept of een hip fysiek aanbodpunt, waarbij juist de hoogst scorende recepten worden bereid en verkocht door studenten aan studenten.
Figuur 2 en 3. Top vijf van meest kansrijke recepten en andere interventietypen. Gemiddelde scores per interventie-idee berekend op basis van 7 criteria beoordeeld tussen -2 en 2.
(© studenten mbo)
Impact in de praktijk
De mbo-challenges blijken een krachtige manier om een breed scala aan interventie-ideeën te genereren. Jongeren denken vanuit hun eigen belevingswereld, wat soms leidt tot verrassende, maar niet altijd volledig gezonde ideeën – zoals een combideal van plantaardig voedsel met een energiedrankje. Hoewel we geenszins ongezonde opties willen promoten, zijn dat soort inzichten vanuit hun perspectief toch erg waardevol: het laat zien wat echt aanspreekt en waar kansen liggen om plantaardig en gezond eten aantrekkelijker te maken. De challenge-aanpak biedt de mogelijkheid studenten te inspireren én professionals te informeren.4 De multicriteria-analyse geeft vervolgens handvatten voor identificatie van de meest kansrijke interventies. Zo inspireert en informeert de opbrengst van de challenges onderwijsinstellingen, cateraars, gemeenten, sportverenigingen en andere organisaties die het duurzame en gezonde eetgedrag van jongeren positief willen beïnvloeden. Hiermee staan jongeren aan de basis van een gezonde versnelling van de eiwittransitie.
Over de auteurs
Dr. ir. Machteld van Lieshout is associate lector Gezonde voeding voor een gezonde generatie bij het lectoraat Gezonde Leefstijl in een Stimulerende Omgeving aan De Haagse Hogeschool.
Ir. Annick de Leeuw is docent-onderzoeker aan HAS green academy.
Het project Mbo-student in Actie voor Plantaardig voedsel (MAP) is nu afgerond en werd gesubsidieerd door Regieorgaan SIA i.s.m. de ministeries LVVN en VWS. Het is een samenwerking tussen verschillende organisaties en instellingen. Naast de zeven hbo’s (HAS green academy, Aeres Hogeschool Almere, De Haagse Hogeschool, Van Hall Larenstein, Inholland, Hogeschool van Amsterdam, Hanze Hogeschool) en de zeven mbo’s (Yuverta, Koning Willem I college, MBO Westland, ROC Lelystad, Aeres MBO, Alfa College en Firda) zijn belangrijke partners in dit project het Voedingscentrum, Vista College, JOGG, Jong Leren Eten, Gemeente Almere, Gemeente Sudwest-Fryslan, Food Pioneers (voorheen Flevo Campus) en Provincie Noord-Brabant.
Lees ook: 'Lectorenplatform Voedsel, Voeding en Gezondheid'
Referenties
- Ziegler AM et al. Frontiers in Psychology 2021;12:654139.
- Crone EA et al. Nature Reviews Neuroscience 2012;13:636–50.
- Nichols M et al. Challenge Based Learner User Guide. 2016. Redwood City, CA: Digital Promise.
- Scholtes-Bos W et al. Social Sciences 2025;14:246.
- Project Mbo-Student in Actie voor Plantaardig voedsel (MAP). Beschikbaar op: https://publinova.nl/project/a-map-mbo-student-actie-voor-plantaardig-voedsel.
- Veen E en Zuidberg A. Voeding Nu 2025;3:16.
- Dodgson JS et al. Multi-criteria analysis: a manual. 2009. Beschikbaar op: https://eprints.lse.ac.uk/12761/1/Multi-criteria_Analysis.pdf.
Criteria beoordeling interventies
- Bereik: hoeveel mensen (jongeren, mbo) kan je ermee bereiken?
- Effect 1: hoe effectief is de interventie in het vergroten van de daadwerkelijke inname van plantaardig voedsel op korte termijn?
- Effect 2: hoe effectief is de interventie in het verbeteren van de gezondheid van mbo-studenten op korte termijn?
- Levensduur: in hoeverre leidt de interventie tot een blijvende gedragsverandering bij het individu?
- Haalbaarheid: is de interventie realistisch uitvoerbaar binnen de beoogde context (zoals scholen, kantines of supermarkten) en binnen een redelijk budget? Denk aan benodigde middelen, organisatie, investeringen, logistiek en productie.
- Opschaalbaarheid: kan het prototype eenvoudig worden opgeschaald en breder worden toegepast? Is het slechts beschikbaar op een beperkte locatie voor een beperkte doelgroep bijvoorbeeld, of kan het landelijk ingezet/ontwikkeld/uitgevoerd worden?
- Onderbouwing: is het idee passend bij de doelgroep (betaalbaar, lekker, gemak, aantrekkelijk) op basis van persona, customer journey en infographic.